+77003005098 
Круглосуточно Көңіл айтқанда ең жиі «Иманды болсын» және «Алла сабыр берсін» дейді. Біріншісі марқұм туралы айтылады, екіншісі марқұмның отбасына айтылады. «Қайғыңызға ортақпын» деген сөз де бәріне түсінікті.
Төменде көңіл айту сөздерін мағынасымен бірге береміз. Қай сөз кімге айтылатынын, хатқа немесе WhatsApp-қа қалай жазуға болатынын, не айтпау керек екенін және көңіл айтқанда не деп жауап беретінін де түсіндіреміз. Дінге қатысты мәліметтер Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының (ҚМДБ) материалдары бойынша берілген.
Көңіл айту деген не
Көңіл айту дегеніміз қайғылы адамға жұбату сөз айту. Адам қайтыс болғанда туыстары, көршілері, таныстары марқұмның отбасына барып көңіл айтады. Олар марқұмға иман тілейді, ал отбасына сабыр тілейді.
ҚМДБ сайтындағы «Адамға көңіл айтудың маңызы» мақаласында мұндай сөздер шариғатқа қайшы емес деп жазылған. Мақсаты қаралы адамдарды сабырға шақыру. Сол мақалада Тирмизи жеткізген хадис келтірілген:
«Қиыншылыққа ұшыраған адамды жұбатқан кісі оның сауабындай сауап алады.»
Қаза туралы естігенде
ҚМДБ сайтындағы «Телефонмен көңіл айту дұрыс па?» деген жауапта жақын адамы қайтыс болған кісі сабыр етіп, «Инна лилләһи уә инна иләйһи ражиғун» дұғасын айтса, үлкен сауапқа жетеді деп жазылған. Бұл «Бақара» сүресінің 156-аятынан алынған. Сол жауапта аяттың мағынасы былай берілген: «Біз Алланың құзырындамыз. Барар жеріміз де Соның алды». Дұғаны дұрыс айтуды білмесеңіз, имамнан сұраңыз.
Көңіл айту сөздері және мағынасы
Көңіл айтқанда тұрақты сөздер айтылады. Бұл сөздерді ҚМДБ сайты, e-history.kz және kaz.nur.kz келтіреді. Кестеде әр сөздің мағынасы мен кімге айтылатыны берілген.
| Сөз | Мағынасы | Кімге |
|---|---|---|
| Иманды болсын | Марқұм иманмен кетсін деген тілек. | марқұм туралы |
| Иманы саламат болсын | Марқұмның иманы аман болсын деген тілек. | марқұм туралы |
| Жаны жәннатта болсын | Марқұмның жаны жәннатқа барсын деген тілек. | марқұм туралы |
| Топырағы торқа болсын | Торқа дегеніміз жібек мата. Марқұм жатқан топырақ жібектей жұмсақ болсын деген тілек. | марқұм туралы |
| Жатқан жері жайлы болсын | Марқұм жатқан жер тыныш, жайлы болсын деген тілек. | марқұм туралы |
| Алдынан жарылқасын | Алла марқұмды о дүниеде жарылқасын деген тілек. | марқұм туралы |
| Алла сабыр берсін | Алла сізге сабыр берсін деген тілек. | отбасына |
| Арты қайырлы болсын | Марқұмнан кейін отбасына жақсылық болсын деген тілек. | отбасына |
| Артта қалғандарға өмір берсін | Марқұмның артында қалғандардың өмірі ұзақ болсын деген тілек. | отбасына |
| Қайғыңызға ортақпын | Сіздің қайғыңызды бөлісемін деген сөз. | отбасына |
Сөздерді қалай қосып айтады
Бұл сөздерді бір сөйлемге қосып айтуға болады. kaz.nur.kz мынадай үлгі келтіреді:
- Өмірден өткен жан иманды болсын, топырағы торқа, жатқан жері жайлы болсын!
ҚМДБ сайтындағы жауапта қаралы адамға мына сөздермен көңіл айту мұстахаб деп жазылған:
- Алла марқұмды жарылқасын, күнәсін кешірсін, мейір-шапағатына алсын, сондай-ақ сізге сабырлық және сол арқылы сауапқа жетуді тілеймін.
Сол жауапта ең жақсы көңіл айту үлгісі ретінде Алла елшісінің мына сөздері келтірілген:
«Шынында, алғаны да Алланыкі, бергені де Оныкі. Оның құзырында әрбір нәрсенің ажалы (мерзімі) белгіленген.»
Анасы, әкесі қайтыс болғанда көңіл айту сөздері
Кестедегі сөздер кімге болса да айтыла береді. Қазақ тілінде сөз ер мен әйелге қарай өзгермейді. Сондықтан анасы қайтыс болғанда да, әкесі қайтыс болғанда да «Иманды болсын, Алла сабыр берсін» дейді. Әріптеске де, досқа да осы сөздер жарайды.
Марқұмның кім екенін атап айтсаңыз, тілек тікелей қаралы адамға арналады:
- Анаңыз иманды болсын. Алла сабыр берсін.
- Әкеңіз иманды болсын, жатқан жері жайлы болсын.
- Анаңыздың жаны жәннатта болсын.
Досыңызға «сен» деп айтуға болады: «Анаң иманды болсын», «Әкең иманды болсын».
Этнограф Болат Бопайұлының сөзі бойынша (massaget.kz), ер адам қайтыс болғанда «Бәйтерек жығылған екен» дейді, әйел адам қайтыс болғанда «Үй шырағы сөнген екен» дейді.
Марқұмды жақсы білсеңіз, оның атын атап, бір жақсы қасиетін еске алуға болады. Ұзақ сөз керек емес. Қаралы адамға бір-екі сөйлем жеткілікті.
Көңіл айту хаты және хабарлама
Барып көңіл айта алмасаңыз, телефонмен айтуға немесе жазып жіберуге болады. ҚМДБ сайтындағы жауапта былай жазылған: телефон және интернет арқылы ауызша айтып немесе жазбаша хабарлама жіберіп көңіл айтуға болады. Өйткені көңіл айтудың мақсаты қаралы адамды жұбату, сабырға шақыру. Сол жауапта бір рет көңіл айтқан болса, екінші рет айтудың қажеті жоқ деп айтылады.
WhatsApp-қа не жазуға болады
Хабарлама ұзақ болмайды. Оны үш бөліктен құрастыруға болады: қазаны естігеніңіз, марқұмға тілек, отбасына тілек. Тілектерді кестеден алыңыз, марқұмды білсеңіз, атын атаңыз. Мысалы:
- Асқар ағаның қазасын естідім. Иманды болсын, жатқан жері жайлы болсын. Алла сізге сабыр берсін.
- Анаңыздың қазасын естідім. Жаны жәннатта болсын. Қайғыңызға ортақпын.
massaget.kz көңіл айтқан соң адамнан қандай көмек керек екенін сұрауға кеңес береді. Хабарламаға жауап күтпеңіз. Қаралы адам алғашқы күндері телефонға жауап бере алмауы мүмкін.
Газетке немесе ұжымнан көңіл айту хаты
Газетке немесе ұжым атынан жазылатын хатта мыналар болуы керек:
- Кімнен: ұжымның, мекеменің немесе отбасының аты.
- Кімге: көңіл айтылатын адамның аты-жөні және отбасы.
- Кімнің қазасына: марқұмның аты-жөні.
- Тілек: кестедегі бір-екі сөз, мысалы «Иманды болсын, Алла сабыр берсін».
Үлгі:
- «Сәулет» ЖШС ұжымы әріптесі Асқар Нұрланұлына анасы Гүлнар Сейітқызының қайтыс болуына байланысты көңіл айтады. Иманды болсын, жатқан жері жарық, топырағы торқа болсын!
Ұжымның, әріптестің және марқұмның атын өзіңіздікімен ауыстырыңыз. Соңғы тілек мемлекеттік мекемелердің ресми көңіл айту хаттарында да осылай жазылады. Марқұмның аты-жөнін жазбас бұрын туыстарынан сұрап алыңыз. Газетке шыққан қатені түзету қиын.
Көңіл айтқанда не айтпау керек
massaget.kz сайты қаралы адамға мына сөздерді айтпауға кеңес береді. Олар жұбатпайды, керісінше ауыр тиеді:
- «Уақыт емші».
- «Мен сені түсінемін».
- «Сен мықты болу керексің».
- «Осы да жақсы болған шығар».
- «Қалай болды? Неге бұлай болды?» деген сұрақтар.
Орнына кестедегі қысқа тілекті айтып, қандай көмек керек екенін сұраңыз.
Көңіл айтқанда не деп жауап береді
Көңіл айтқан адамның тілегіне көбіне «Әумин» деп жауап береді. ҚМДБ сайтындағы түсіндірме бойынша «әумин» сөзі «Алла қабыл етсін» деген ниетті білдіреді. Яғни қаралы адам айтылған тілек қабыл болсын дейді.
«Рахмет» деп алғыс айтуға да болады. Хабарламаға бірден жауап жазу міндетті емес.
Көңіл айтуға қашан барады
e-history.kz сайтындағы материал бойынша көңіл айтудың негізгі уақыты қайтыс болғаннан кейінгі алғашқы үш күн. Ер адамдар көбіне аулада көңіл айтады, әйелдер үйге кіреді. Үй иелері келгендерге шай береді. Тәртіп отбасына және өңірге қарай әртүрлі болады, сондықтан үлкендерге қараңыз.
Жаназа намазы қалай өтетіні туралы жаназа намазы деген не мақаласында жаздық. Жылдық ас туралы ас беру деген не мақаласын оқыңыз. Көңіл айту сөздері орыс тілінде керек болса, орыс тіліндегі мақаламызды қараңыз.
Венокқа жазу
Көңіл айтуға бара алмасаңыз, венок жіберуге болады. Венок лентасына қысқа сөз жазылады: кімге, кімнен және бір-екі тілек сөз. Жазу қазақша да болады. Марқұмның аты-жөнін тапсырыс бермес бұрын туыстарынан сұрап алыңыз: лентадағы қатені кейін түзету мүмкін емес.
Сіздің сөзіңіз жазылған венок
Imperial Ritual венок жасап, лентасына сіз айтқан сөздерді жазады және қоштасуға жеткізеді. Не жазарыңызды білмесеңіз, көмектесеміз.
- Жасанды және тірі гүлден венок
- Лентаға жазу
- Мәтінге көмек
- Қоштасуға жеткізу
Басқа қызметтеріміз туралы: Алматыдағы ритуалдық қызметтер (бет орыс тілінде).
Жиі қойылатын сұрақтар
Көңіл айтқанда не айтады?
Марқұм туралы «Иманды болсын», «Топырағы торқа болсын», «Жатқан жері жайлы болсын» дейді. Марқұмның отбасына «Алла сабыр берсін», «Қайғыңызға ортақпын» дейді. Бір-екі сөз жеткілікті.
Иманды болсын деген не?
«Иманды болсын» дегеніміз марқұм иманмен кетсін деген тілек. Бұл көңіл айтқанда ең жиі айтылатын сөз. Ол марқұм туралы айтылады.
Топырағы торқа болсын деген не?
Торқа дегеніміз жібек мата. «Топырағы торқа болсын» дегеніміз марқұм жатқан топырақ жібектей жұмсақ болсын деген тілек. ҚМДБ сайтында бұл сөз шариғатқа қайшы емес деп жазылған.
Көңіл айтқанда не деп жауап береді?
Көбіне «Әумин» деп жауап береді. ҚМДБ сайтындағы түсіндірме бойынша бұл сөз «Алла қабыл етсін» деген ниетті білдіреді. «Рахмет» деп алғыс айтуға да болады.
Телефонмен көңіл айтуға бола ма?
Иә, болады. ҚМДБ сайтындағы жауапта телефон және интернет арқылы ауызша айтып немесе жазбаша хабарлама жіберіп көңіл айтуға болады деп жазылған. Бір рет көңіл айтқан болсаңыз, екінші рет айтудың қажеті жоқ.
Венок пен жерлеуге көмектесеміз
Сіздің сөзіңіз жазылған венокты қоштасуға жеткіземіз. Отбасы жерлеуді неден бастарын білмесе, бәрін ретімен түсіндіріп, өз мойнымызға аламыз. Қоңырауды тәулік бойы қабылдаймыз, Алматыда, Астанада және Қазақстанның басқа қалаларында жұмыс істейміз.
Қоңырау шалу: +7 700 300 50 98 WhatsApp-қа жазуМатериал анықтамалық сипатта. Көңіл айту сөздері мен олардың шариғатқа қатысы ҚМДБ материалдары бойынша берілген (muftyat.kz сайтындағы «Адамға көңіл айтудың маңызы» мақаласы және «Телефонмен көңіл айту дұрыс па?» деген жауап). «Әумин» сөзінің мағынасы muftyat.kz сайтындағы «Әумин деп айту қате ме?» деген жауап бойынша берілген. Сөздер мен үлгілер e-history.kz («Қазақтың көңіл айту әдебі»), kaz.nur.kz және massaget.kz («Көңіл айту. Не айтпау керек?», «Қайтыс болған адамға "иманды болсын" деп айту дұрыс па?») материалдарынан да алынды. Ресми хаттың соңғы тілегі Мәдениет және ақпарат министрлігінің 2026 жылғы қарашадағы көңіл айту хатынан алынды. Сөздердің мағынасын біз қарапайым тілмен түсіндірдік. Отбасылар мен өңірлердегі дәстүрлер әртүрлі болады: діни сұрақтар бойынша мешіт имамына жүгініңіз. Мәліметтер 2026 жылғы қарашадағы жағдай бойынша.
