Ас беру деген не: жетісі, қырқы және жылдық ас

Ас беру деген не

ҚМДБ материалдарында марқұмға арналған ас құдайы ас деп аталады. Бұл сауабы марқұмға жетсін деген ниетпен берілетін ас. Адамдар жиналады, Құран оқылады, марқұмға Алладан рақым мен кешірім сұралады. Күнделікті сөйлегенде «құдайы» сөзін көбіне айтпайды, жай ғана «ас» немесе «ас беру» дейді.

«Ас» сөзінің тар мағынасы да бар. Отбасында «жақында ас» десе, көбіне үлкен жылдық асты айтады. Оған алдын ала дайындалады, қонақты да көп шақырады.

Әр өңірде бұл дәстүрді әртүрлі атайды: садақа, жабдық, береке жинау, хатым өткізу. Мағынасы бір.

Ас беру парыз ба

Жоқ. ҚМДБ-ның «Жаназа және жерлеу рәсімдері» кітабында марқұмның атынан ас беру шариғаттың міндетті талабы емес екені айтылады. Ас бермеген адам күнәһар болмайды. Бірақ марқұм үшін адамдарды тамақтандыру сауапты іс болып саналады. Ал ас берілетін күндерді шариғат емес, халық дәстүрі белгілеген.

Аста ең бастысы дастарқан емес, Құран оқу және марқұмға дұға жасау.

Ас жерлеуден кейін беріледі. Жаназа намазы қалай оқылатыны туралы жаназа намазы деген не мақаласында жаздық. Адам қайтыс болғанда алғашқы сағаттарда не істеу керегі қайтыс болған жағдайда не істеу керек мақаласында айтылған.

Ас қашан беріледі: жетісі, қырқы, жылдық ас

ҚМДБ материалында ас берілетін күндер былай аталады: үш күндігін беру, жетісін беру, қырқын беру, жүзін беру, жылын беру. Яғни адам қайтыс болғаннан кейінгі үшінші, жетінші, қырқыншы, жүзінші күн және бір жыл.

Бұдан бөлек ҚМДБ адамның қайтыс болғанына бес және он жыл толғанда, туғанына жүз жыл толғанда берілетін астарды да атайды. Оларды отбасы өз қалауымен береді.

Күнді қалай санау отбасы мен өңірге қарай әртүрлі болуы мүмкін. Күндерді дәстүр белгілегендіктен, көп отбасы асты ең жақын демалыс күніне ауыстырады. Күмәніңіз болса, мешіт имамынан сұраңыз.

Ас қалай өтеді

ҚМДБ асты өткізудің шамамен мынадай тәртібін ұсынады. Көп отбасыда ас осылай өтеді:

• Кім береді. Ас марқұмның балаларының, жұбайының және жақын туыстарының атынан беріледі. Үлкендерді, туыстарды, көршілер мен достарды шақырады.
• Бата. Құран оқылар алдында әулеттің үлкеніне немесе ең сыйлы ақсақалға бата беруді сұрайды.
• Құран. Құран оқуға жергілікті мешіттің имамын шақырады. Адамдарды ұзақ ұстамау үшін ҚМДБ шамамен 5-7 минут оқуға кеңес береді.
• Дұға. Құраннан кейін дұға жасалады. Марқұмның аты әкесінің атымен бірге аталады.
• Сөз және дастарқан. Үлкендер не үшін жиналғанын айтады, имам қысқа насихат айтады. Қонақтар отбасына көңіл айтады.
• Соңы. Ас бата мен дұғамен аяқталады, сосын қонақтар тарайды.

ҚМДБ нені ескеруді сұрайды

Асты уақытында бастау, ұзаққа созбау және жұма намазының уақытына қоймау керек. Ас үшін мал сою міндетті емес. Ас үшін қарыз немесе несие алуды дін талап етпейді, ал ысырап дұрыс емес деп саналады. ҚМДБ дастарқанға тұрмысы төмен адамдарды көбірек шақыруға кеңес береді. Қонақтарды байлығына немесе қызметіне қарай бөлуге болмайды.

Ас дастарқаны туралы ҚМДБ 2025 жылы жеке ұсыныс берді: дастарқанды алты тағаммен шектеу. Олар: шай, бауырсақ, ет немесе палау, сары май, тары немесе талқан, қант пен кәмпит. Бұл міндетті ереже емес, ұсыныс. Мәзір туралы орыс тілінде толығырақ: поминальный обед.

Аста не айтылады

Бата мен дұғаны имам және үлкендер айтады. Қонаққа өзі дұға оқу міндетті емес. Сөз берілсе, қысқа сөйлейді: марқұмның жақсы істерін еске алады. Бұл мақалада бата мен дұға мәтіндерін бермейміз, оларды имам біледі.

ҚМДБ Informburo басылымына берген түсіндірмесінде асқа келген адамдардың мақсатын былай атайды:

«Құдайы асқа жиналған қауым қаралы шаңырақтың қайғысын қозғауға емес, қиын сәтте қайратын қолдауға келеді.»

Асқа қалай шақырады

Асқа алдын ала шақырады. Туыстар телефон соғады, отбасылық және жұмыс чаттарына хабарлама жібереді. Хабарламада мына мәліметтер болса жеткілікті:

• Кімнің асы: марқұмның аты-жөні.
• Қандай ас: жетісі, қырқы немесе жылдық ас.
• Қай күні және сағат нешеде басталады.
• Қай жерде өтеді: үйде, мешітте немесе кафеде, мекенжайымен.
• Сұрақ болса, кімге хабарласуға болады: аты және телефоны.

Хабарламаны қысқа жазған дұрыс. Мекенжайды картадағы сілтемемен қоса жіберсеңіз, ешкім адаспайды. Уақытты таңдағанда жұма намазының уақытын ескеріңіз. Дайын шақыру мәтінін бермейміз: жоғарыдағы мәліметтер болса, хабарлама түсінікті болады.

Ас үйде ме, кафеде ме

Үш күндігі мен жетісін көбіне үйде береді. Қырқы мен жылдық асқа қонақ көп келеді. Пәтерге бәрі сыймайды, ал отбасына бәріне тамақ дайындау ауыр. Сондықтан үлкен асты көбіне кафеде немесе мешіт жанындағы асханада береді. Дін асқа арналған орынды белгілемейді: бастысы, аста Құран оқылып, дұға жасалса болғаны.

Басқа қызметтеріміз туралы: Алматыдағы ритуалдық қызметтер (бет орыс тілінде). Ас туралы орыс тілінде толығырақ: ас беру: что такое ас у казахов.

Жиі қойылатын сұрақтар

Ас беру деген не?

Ас беру дегеніміз марқұмды еске алып, адамдарды жинап, оларға ас беру. Аста Құран оқылады, марқұмға дұға жасалады, дастарқан жайылады. ҚМДБ материалдарында мұндай ас құдайы ас деп аталады.

Жетісі қашан беріледі?

Жетісі адам қайтыс болғаннан кейінгі жетінші күні беріледі. Күнді қалай санау отбасы мен өңірге қарай әртүрлі болуы мүмкін, сондықтан көп отбасы асты ең жақын демалыс күніне ауыстырады. Күмәніңіз болса, мешіт имамынан сұраңыз.

Қырқы мен жылдық ас қашан беріледі?

Қырқы қайтыс болғаннан кейінгі қырқыншы күні, жылдық ас бір жыл толғанда беріледі. Жылдық ас ең үлкен ас, ас берілетін күндер осымен аяқталады.

Асқа қалай шақырады?

Туыстар телефон соғады немесе чатқа хабарлама жібереді. Хабарламада марқұмның аты-жөні, қандай ас екені, күні мен уақыты, мекенжайы және хабарласатын адамның телефоны болса жеткілікті.